Stichting Diogenes Leiden

Restaureren van monumenten in Leiden

Nieuwe Rijn 74

 

Het pand Nieuwe Rijn 74 is in 1991 door Diogenes gekocht. Het werd in 1992 gerestaureerd.

 

De vermelding in het Rijksmonumentenregister is kort: “Pand met gevel met rechte kroonlijst / Woonhuis / 18e eeuw”.

De architect, Boudewijn Veldman, schreef voorafgaande aan de restauratie in bulletin 34 van de Vereniging van Vrienden van Diogenes:
Het pand heeft een structuur zoals we die in vele Leidse grachtenpanden vinden: een voorhuis over twee verdiepingen plus een kapverdieping, dan een klein binnenplaatsje met daarachter een eenlaags achterhuisje, ook weer met een kapverdieping. Deze opzet is bijna prototypisch Leids en dat geldt ook voor de afmetingen: het voorhuis meet ca 5 bij 10 meter en het achterhuis 5 bij 5 meter. De oorsprong van het pand stamt ongetwijfeld uit de 17e eeuw, maar – zoals in de meeste panden uit die tijd – is ook hier is in de loop der eeuwen het nodige verbouwd en veranderd. Ik denk dat de huidige gevels laat 18e eeuws zijn, met daarin nog latere wijzigingen aan kozijnen en vensters. Het inwendige casco is gezien de onder de plafonds gevonden moer- en kinderbinten vermoedelijk nog in oorspronkelijke vorm, maar de ruimtelijke invulling en indeling stamt uit het begin van onze eeuw. De oorspronkelijke plafonds zijn allen weggetimmerd en ook de trappen zijn typisch uit de twintiger jaren.
De indeling is niet ongebruikelijk: lange gang naar het achterhuis, voor en achterkamer in het voorhuis; keuken in het achterhuis, slaapkamers op de eerste en tweede verdieping met primitieve douche, toilet en extra keukentje voor kamerverhuur. Enkele onderdelen en details zijn heel aardig, zoals een eenvoudig marmeren schouwtje in de voorkamer, het w.c.’tje op de binnenplaats, de schouw in de keuken, de beide trappen -hoewel niet erg oud- en de kapconstructie. Het achterhuisje heeft een karakteristiek schilddak.

 

De voormalige gemeentearchivaris W. Downer heeft in de bulletins 35 en 36 van de Vereniging van Vrienden van Diogenes (mei en december 1992) een overzicht gepubliceerd van de eigenaren en bewoners van Nieuwe Rijn 74 in de loop van de eeuwen. De oudste vermelding die hij in de archieven vond stamt uit 1570. In die tijd was het nog één perceel met het buurhuis, het huidige Nieuwe Rijn 73 op de hoek van de Middelstegracht. Het perceel is waarschijnlijk kort na 1583 gesplitst.
Uit het overzicht van Downer blijkt niets over drastische verbouwingen van het pand, maar dat betekent niet dat ze er niet geweest zijn. Eigendomsoverdrachten werden wel in de archieven vastgelegd maar verbouwingen doorgaans niet.

 

Bij de restauratie in 1992, die uitgevoerd werd door het bouwbedrijf Burgy, werden er twee zelfstandige woningen gemaakt. De woning met het adres Nieuwe Rijn 74 omvat de begane grond van het voorhuis en beide verdiepingen van het achterhuis. Nieuwe Rijn 74A beslaat de eerste en tweede verdieping en de zolder van het voorhuis.
Op de pagina Nieuwe Rijn 74 van binnen staan foto’s van het interieur van de eerstgenoemde woning.