Stichting Diogenes Leiden

Restaureren van monumenten in Leiden

Hogewoerd 59-61: het restauratieplan

Na de aankoop van het wijnkoperij-complex Hogewoerd 59-61 heeft Diogenes allereerst bouwhistorisch onderzoek laten verrichten. Jan Dröge van het Bureau voor Bouwhistorie uit Leiden heeft in maart 2015 een bouwhistorische opname met waardestelling gemaakt. Zijn rapport is later nog aangevuld.
De resultaten van dit onderzoek zijn voorgelegd aan drie gerenommeerde architectenbureaus. Aan hen is gevraagd om, rekening houdend met de monumentale waarden, schetsen voor te leggen waarin zichtbaar wordt gemaakt welke mogelijkheden zij zien voor een restauratie en herbestemming van Hogewoerd 59-61.

Na bestudering van de voorgelegde plannen heeft Diogenes gekozen voor het voorstel van Architectenburo Marcel van Dijk uit Oegstgeest. Zijn plan hield in dat de drie eeuwenoude panden die ooit zijn samengevoegd tot een wijnkoperij weer zo veel mogelijk in hun oorspronkelijke vorm worden hersteld. Hij stelde voor om er woningen van te maken met eventueel een praktijkruimte op de begane grond. De karakteristieke brede voorgevel van de wijnkoperij zou blijven bestaan.

 

Het schetsontwerp

 

Een artikel uit het Leidsch Dagblad van 11 januari 2016

Een artikel uit het Leidsch Dagblad van 11 januari 2016

In oktober 2015 is het schetsontwerp ingediend bij de gemeente Leiden. Daarna is over dat ontwerp een aantal keren overlegd met vertegenwoordigers van de Welstands- en Monumentencommissie Leiden en de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed. Naar aanleiding van het overleg is het ontwerp nog iets aangepast. Daarbij is afgezien van het aanvankelijke plan om in het achterste gedeelte van het complex nog een aparte vierde woning te maken. Door die wijziging bleek het nog beter mogelijk om in het interieur waardevolle elementen uit vroegere perioden te bewaren. De schetsen hieronder laten zien hoe het aangepaste plan er in hoofdlijnen uitzag.

 

De schets voor de begane grond. Onderaan is de Hogewoerd, links de Koenesteeg. De drie geplande woningen worden met verschillende kleuren aangeduid. Het gedeelte van het wijnkoperijcomplex aan de Koenesteeg, aan de kant waar een boom is gedacht, wordt gesloopt. Het grijze vlak linksonder is het pand Hogewoerd 63 dat later wordt gerestaureerd. De rommelige achterkant van Hogewoerd 63, die hier met een stippellijn is aangegeven, wordt dan weggehaald De zwarte strepen zijn nieuwe muurgedeelten, onder andere op de plaats van de doorgangen tussen de drie panden. De linkerwoning heeft een woonkeuken op de begane grond; bij de andere twee woningen zijn daar werk- of praktijkruimten gedacht.

 

Schets begane grondDe schets voor de eerste verdieping. Voor alle drie de woningen geldt dat dit de belangrijkste woonverdieping wordt.
De monumentale keuken, halverwege het middelste pand, blijft zijn functie behouden.
De oude badkamer van de bovenwoning wordt de keuken van de rechterwoning.
De vier schouwen blijven op hun plaats.

 

De bovenste bouwlaag.
De kappen van de drie panden houden allemaal hun bestaande vorm. De achterste vleugel van de rechterwoning, die ooit een kap heeft gehad, krijgt een nieuwe kap.
Het platte dak tussen het voorste en het achterste deel van de rechterwoning blijft bestaan. Een deel van dat dak wordt van glas om de eerste verdieping van daglicht te voorzien.



Een impressie van het complex na de restauratie, gezien vanaf de achterkant. Ook het hoekpand Hogewoerd 63 wordt hier in een toekomstige vorm getoond. De ‘rechterwoning’ (zie hierboven) ligt grotendeels verscholen achter de ‘middelste woning’.



En hier het complex van boven gezien.

Op 6 januari 2016 besprak de Welstands- en Monumentencommissie het aangepaste schetsontwerp. De commissie kwam tot een zeer positief oordeel. Ook de Rijksdienst reageerde positief op het ontwerp.

 

De omgevingsvergunning

 

Een stuk in het Leidsch Dagblad van 2 augustus 2016

Een stuk in het Leidsch Dagblad van 2 augustus 2016

Na de goedkeuring van het schetsontwerp is het verder uitgewerkt tot een gedetailleerder plan. De architect, Marcel van Dijk, heeft de vergunningaanvraag op 14 maart 2016 ingediend bij de gemeente Leiden. Het schetsontwerp was toen al goedgekeurd en er was over alle belangrijke punten al vooroverleg geweest. Toch duurde het nog tamelijk lang voordat alle deeladviezen van de verschillende afdelingen compleet waren. Ze hadden onder andere betrekking op het bestemmingsplan, de bouwvoorschriften, de brandveiligheid, de monumentale aspecten, de welstand en het parkeren. Naar aanleiding van de reacties van de Welstands- en Monumentencommissie Leiden en de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed is het plan op een paar kleine punten aangepast. Op 16 juni 2016 werd de ontwerp-vergunning gepubliceerd. Van de mogelijkheid om naar aanleiding daarvan een zienswijze naar voren te brengen heeft niemand gebruik gemaakt. Daarom heeft de gemeente op 29 juli 2016, na afloop van de zienswijzetermijn, de ontwerp-vergunning omgezet in een definitieve vergunning.

 

Het definitieve bouwplan

 

In vergelijking met het schetsplan is in het definitieve plan weinig veranderd. Hieronder staat een sterk verkleinde versie van een van de tekeningen die bij de verleende omgevingsvergunning horen.

 


Op de tekening zijn van links naar rechts de nieuwe indelingen van de begane grond, de eerste en de tweede verdieping te zien. De nieuwe woning Hogewoerd 59 is met geel aangegeven, Hogewoerd 61 met roze en Hogewoerd 61A met lichtgroen. Het hoekpand Hogewoerd 63, dat sinds 2014 ook eigendom van Diogenes is, zal later worden gerestaureerd. De uit monumentaal oogpunt minder waardevolle achterste vleugel van de wijnkoperij aan de kant van de Koenesteeg wordt gesloopt om de drie woningen voldoende daglicht en een gemeenschappelijke tuin te kunnen geven.

 

Aannemersselectie, bouwteamovereenkomst en aannemingsovereenkomst

 

Over de uitvoering van de restauratieplan heeft Diogenes in april 2016 oriënterende gesprekken gevoerd met drie bekende aannemersbedrijven uit de Leidse regio. De keuze is gevallen op Aannemersbedrijf Den Dubbelden bv uit Noordwijk. Den Dubbelden (www.dendubbelden.nl) is een gerenommeerd bedrijf dat naast nieuwbouwprojecten ook veel restauraties uitvoert. Het bedrijf heeft al diverse belangrijke projecten in Leiden en omgeving op zijn naam staan. In mei 2016 heeft Diogenes met Den Dubbelden een bouwteamovereenkomst gesloten. Daarin werd vastgelegd dat de aannemer samen met de architect en de opdrachtgever in bouwteamverband alle technische, praktische en financiële aspecten van het bouwplan ging doorspreken. Dat overleg heeft geleid tot een open begroting waar alle betrokkenen zich in konden vinden en waarin de risico’s voor opdrachtgever en aannemer zo veel mogelijk zijn beperkt. Op basis van die open begroting is een aannemingsovereenkomst opgesteld. Na uitwerking daarvan, en nadat Diogenes een toezegging voor de noodzakelijke geldlening van het Nationaal Restauratiefonds had gekregen, is de overeenkomst op 1 september 2016 ondertekend.

 

De uitvoering van de restauratie

 

Hierboven is in het kort de voorbereidingsfase beschreven. In september 2016 is begonnen met de uitvoering van de restauratie. Die is in oktober 2017 voltooid. Daarover gaat de pagina Hogewoerd 59-61: foto’s van de restauratie.