Stichting Diogenes Leiden

Restaureren van monumenten in Leiden

Hogewoerd 63: het restauratieplan

De aankoop in 2014

Hogewoerd 63 bij de aankoop in 2014

Hogewoerd 63 bij de aankoop in 2014

 

In oktober 2014 kocht Diogenes behalve het wijnkoperij-complex Hogewoerd 59-61 ook het naastliggende kleine woon-winkelpand Hogewoerd 63 van de erfgenamen van mevrouw Mieke Maat.
Hogewoerd 63 ligt op de hoek van de Hogewoerd en de Koenesteeg. De foto’s geven de situatie in 2014 weer vanuit de Hogewoerd en vanuit de Koenesteeg. Behalve het voorste deel met de witte zijmuur hoorde ook het lagere gedeelte daarachter bij de woning.
De benedenverdieping van het voorste deel was in gebruik als winkel. De bovenverdiepingen waren als woning in gebruik en toegankelijk via de groene deur in de Koenesteeg.
Omdat zowel de winkel als de bovenwoning verhuurd was, heeft Diogenes prioriteit gegeven aan de aanpak van de voormalige wijnkoperij.

 

Een schets van de nieuwe situatie

 

Schetsontwerp uit januari 2016

De hoofdmassa van Hogewoerd 63 (het voorste deel) is al vele eeuwen oud. Het nogal detonerende achterste deel is er veel later aan toegevoegd.

 

Bij de planontwikkeling voor Hogewoerd 59-61 hield de architect, Marcel van Dijk, hier rekening mee. Hij tekende in januari 2016 deze impressie van de situatie aan de achterkant van het complex. Het witte pand rechts is de voorgestelde toekomstige vorm van Hogewoerd 63, waarbij de aanbouw gesloopt is. Een bijkomend voordeel daarvan is dat de woonsituatie voor de omwonenden daardoor veel aantrekkelijker wordt.

 

Deze schets diende bij de besprekingen over de vergunningverlening voor Hogewoerd 59-61 als onderbouwing. De beoordelende instanties konden zich daarin vinden.

 

Sloop van aangrenzende bouwdelen

 

De achterkant van Hogewoerd 63 na de sloop van een zijvleugel van de wijnkoperij

De achterkant van Hogewoerd 63 na de sloop van een zijvleugel van de wijnkoperij

In oktober 2016 werden enkele bouwdelen van Hogewoerd 59-61 gesloopt, waaronder een zijvleugel die doorliep tot aan de Koenesteeg. De achterkant en een van de zijkanten van het achterste deel van Hogewoerd 63 kwamen daardoor bloot te liggen.
De linkerfoto is gemaakt op 28 oktober, de rechterfoto op 4 november 2016. De foto’s illustreren de merkwaardige opbouw van de achterbouw van Hogewoerd 63.

 

Intussen was eind september 2016 de huur van de winkelruimte op de begane grond van Hogewoerd 63 beëindigd. Die ruimte werd daarna door de aannemer Den Dubbelden gebruikt als overleg- en pauzeruimte. Er was nog geen andere woonruimte gevonden voor de huurders van de bovenwoning. Daarom moest het achterste deel voorlopig zo blijven staan.

 

Een voorlopige bouwhistorische verkenning en een schetsplan

 

Reinoud Boter van het Leidse bureau MoNed stelde in oktober 2016 een bouwhistorische verkenning van Hogewoerd 63 op. De verkenning had een voorlopig karakter omdat de bovenwoning tijdens het onderzoek nog bewoond werd en een groot deel van het interieur afgetimmerd was. Boter kon daardoor niet met zekerheid vaststellen welke bouwelementen uit de oorspronkelijke bouwperiode stammen.
Boter concludeerde dat het pand vermoedelijk uit de eerste helft van de zeventiende eeuw stamt. Het is in het midden van de negentiende eeuw verbouwd tot winkelhuis met aan de achterkant een uitbouw. Door latere verbouwingen is van het interieur nauwelijks iets overgebleven.
Naar het oordeel van Boter bezit het pand vanwege zijn plaats in de binnenstad en als hoekwoning een hoge cultuurhistorische waarde. Hoewel de winkelpui is aangetast, is deze een belangrijk element met het oog op de ontwikkeling van het winkelgebied in de binnenstad.

 

Diogenes heeft Marcel van Dijk gevraagd om na Hogewoerd 59-61 ook voor Hogewoerd 63 als architect op te treden. Eind 2016 maakte hij een eerste schetsplan. Het kwam in grote lijnen overeen met het hierna genoemde definitieve plan.

Het plan werd in februari 2017 besproken in een vergadering van de Welstands- en Monumentencommissie Leiden. Tegen de sloop van de aanbouw had de commissie geen bezwaar. Over de rest van het schetsplan was de WML in hoofdlijnen positief. Naar aanleiding van enkele opmerkingen heeft de architect het schetsplan na de vergadering op een paar onderdelen aangepast. Voor het maken van een definitief moest worden gewacht op de ontmanteling na de verhuizing van de bewoners. Dan zou de monumentale waarde van een aantal elementen in het pand kunnen worden beoordeeld.

 

Sloop, ontmanteling en onderzoek

 

De huurders van de bovenwoning kregen in april 2017 andere woonruimte aangeboden. Ze verhuisden eind april.
In dezelfde maand werd een omgevingsvergunning verleend voor de sloop van de aanbouw. In juni werd begonnen met het verwijderen van asbest en het slopen van de aanbouw. Verder werd het interieur zo veel mogelijk ontmanteld.
Aansluitend werd een tijdelijke steunconstructie aangebracht om de stabiliteit van het pand zo goed mogelijk te waarborgen.
In september 2017 werd een aanvullende asbestsanering uitgevoerd in verband met de aanwezigheid van asbesthoudende vloerbedekking.

Foto’s van het slopen van de aanbouw, de ontmanteling en de tijdelijke steunconstructie zijn te zien via de pagina Hogewoerd 63: foto’s van de restauratie.

 

In september en oktober 2017 voerde Reinoud Boter aanvullend bouwhistorisch onderzoek uit. Zijn conclusies kwamen grotendeels overeen met zijn eerdere bevindingen. Dankzij de sloop van de achterbouw kon hij nu de achtermuur beter dateren. Die blijkt gedeelten uit heel verschillende perioden, tot aan de vroeg twintigste eeuw, te bevatten.
Door de grotere toegankelijkheid van de bouwonderdelen kan de waardestelling van de verschillende elementen nu beter worden onderbouwd.

 

Het restauratieplan

 

Gedeelten uit het op 30 oktober 2017 ingediende bouwplan

 

Op 30 oktober 2017 diende Marcel van Dijk de vergunningaanvraag voor de restauratie in bij de gemeente Leiden. De volledige tekening van de nieuwe situatie, inclusief de plattegronden, is hier te downloaden.

Het is de bedoeling om op de zijgevel een nog nader te kiezen gedicht van de student-dichter Piet Paaltjens aan te brengen. Hij woonde hier van 1852 tot 1858 op kamers.

 

Het voorstel voor de winkelpui van Hogewoerd 63

Een van de elementen uit het restauratieplan is het herstel van de winkelpui. Een foto uit omstreeks 1900 laat zien dat er in plaats van de huidige grote etalageruit oorspronkelijk twee ruiten waren. Bouwsporen bevestigen dit. De tussenstijl is in het verleden verwijderd. Volgens het plan wordt de tussenstijl teruggebracht met de oorsprongelijke profilering en wordt de pui ook voor het overige zo veel mogelijk in de oude staat teruggebracht.

 

Om de stabiliteit van het pand te verbeteren worden er meer naar achteren twee stalen portalen geplaatst die onzichtbaar zullen worden weggewerkt. De gevel aan de kant van de Koenesteeg wordt aan de binnenzijde versterkt met een geïsoleerde houtskeletbouwwand.

 

Volgens het plan krijgt het pand alleen een woonfunctie. De begane grond wordt verdeeld in een hal aan de voorkant en een woonkeuken daarachter. De hele begane grond wordt voorzien van een betonvloer met vloerverwarming die een granito afwerklaag krijgt.
Op de eerste verdieping komt een woonkamer aan de voorkant en een slaapkamer daarachter. Tussen die twee kamers komt een wand met brede openslaande deuren zodat de bewoners de slaapkamer desgewenst ook zo veel mogelijk bij de woonkamer kunnen betrekken.
Op de tweede verdieping komen een tweede slaapkamer en een badkamer.

 

Parallel aan de vergunningsprocedure zal de kostenraming worden gemaakt, zal worden geprobeerd om de financiering rond te krijgen en zal de keuze van de aannemer worden gemaakt. Het is de bedoeling om begin 2018 met de daadwerkelijke restauratie te beginnen.