Laurens Beijen

 

‘Waarom heet jullie stichting Diogenes?’ Die vraag wordt ons regelmatig gesteld. Veel mensen hebben wel gehoord over de Griekse filosoof Diogenes. Die leefde in een ton, maar is zo’n armoedige ton nou een voorbeeld van hoe wij onze huurders willen laten wonen?

 

De Stichting Diogenes Leiden is opgericht op 16 februari 1973. In de week daarna kwam de eerste voorzitter, Bert Oosterman, aan het woord in de drie dagbladen die Leiden toen rijk was: het Leidsch Dagblad, de Leidse Courant en de Nieuwe Leidse Courant. Hij lichtte toe dat de naam aan de stichting was gegeven in navolging van vergelijkbare stichtingen in Amsterdam en Haarlem. Zij hadden geen bezwaar tegen een gelijknamige stichting in Leiden.

 

 

Amsterdam en Haarlem

 

Het idee om een monumentenstichting de naam Diogenes te geven was afkomstig van de Amsterdamse kunstenaar, actievoerder en monumentenbeschermer Geurt Brinkgreve (1917 – 2005). Hij gaf in 1960 de stoot tot de oprichting van de Stichting Diogenes Amsterdam. De aanleiding was de dreigende sloop van een bedreigd woonhuismonument in de Jordaan, Eerste Tuindwarsstraat 19. Volgens de website van Diogenes Amsterdam stelde Brinkgreve toen de naam Diogenes voor, onder het motto: Diogenes had óók een ton nodig, net als wij.

De Stichting Diogenes Amsterdam bestaat nog steeds, naast de in 1956 opgerichte NV Stadsherstel Amsterdam. Ook bij de oprichting daarvan heeft Brinkgreve een rol gespeeld.

 

De Stichting Diogenes Haarlem werd in 1969 opgericht naar het voorbeeld van Diogenes Amsterdam. Het eerste pand dat gekocht en gerestaureerd werd was Groot Heiligland 19. De stichting bleef bestaan tot 1992. De gerestaureerde panden, waarvan vele aan het Groot Heiligland, werden toen overgedragen aan de Vereniging Hendrick de Keyser. Het resterende saldo ging naar de Stichting Monumentenbehoud Haarlem.

 

Een eigenzinnige man

 

Er zijn verschillende filosofen geweest met de naam Diogenes. De naamgever van onze stichting wordt meestal Diogenes van Sinope genoemd. Sinope was een Griekse nederzetting aan de Zwarte Zee, in het noorden van het huidige Turkije. Over zijn geboortejaar verschillen de meningen. Meestal wordt 404 v.Chr. aangehouden, maar er zijn ook redenen om uit te gaan van 413 v.Chr.

Diogenes bracht een groot deel van zijn leven door in Athene en Korinthe. In 323 v.Chr. overleed hij in Korinthe. Hij werd dus zo’n 80 tot 90 jaar oud.

 

 

Van Diogenes is bekend dat hij uiterst eenvoudig leefde en in een ton of vat woonde. Inger Kuin zegt in haar boek Diogenes – Leven en denken van een autonome geest (Athenaeum – Polak & Van Gennep 2022) dat het om een pithos ging: een grote aardewerken pot die normaal gesproken gebruikt werd voor de opslag van wijn. Volgens Kuin was dat niet uniek en kwam het meer voor dat arme mensen grote potten als woning gebruikten. Een verschil tussen Diogenes en ‘gewone’ armen was dat hij zijn pithos het liefst op de marktplaats in het midden van de stad wilde hebben, waar hij met zo veel mogelijk voorbijgangers in gesprek kon gaan.

Er bestaan talloze afbeeldingen waarop Diogenes te zien is, zittend in de opening van zijn pot. De bewaard gebleven afbeeldingen zijn helaas allemaal eeuwen na zijn dood gemaakt, wat de betrouwbaarheid ervan wat minder groot maakt.

In 336 v.Chr. kreeg Diogenes in Korinthe bezoek van Alexander de Grote. De jonge koning was nieuwsgierig naar de inmiddels bekende filosoof. Toen Alexander vroeg of hij iets voor hem kon doen, zou Diogenes gevraagd hebben een stap opzij te doen omdat Alexander de zon tegenhield. Het verhaal illustreert dat Diogenes geen respect had voor macht en rijkdom en niet onder de indruk was van autoriteiten.

 

De naam van de stichting

 

De belangrijkste les die de oprichters van onze stichting van die eigenzinnige filosoof hebben geleerd was, lijkt me: denk zelf na!

In het begin van de jaren 70 stelde het Leidse gemeentebestuur dat het niet mogelijk was om de drie verkrotte pakhuizen Lokhorststraat 18-22 te redden. Gelukkig waren er Leidenaren die daar anders over dachten. In 1973 richtten ze een stichting op, maakten ook anderen enthousiast, sprokkelden subsidies bij elkaar en gingen aan de slag. Hun eigenwijsheid heeft succes gehad.

Diogenes is dus een prima naam.