Jan Wolkers en Lange Mare 110
De schilder, beeldhouwer en schrijver Jan Wolkers heeft in de Tweede Wereldoorlog een tijdlang op het adres Lange Mare 110 gewoond. Hij huurde van de familie Spier-van Driesum de zolderkamer op de derde verdieping aan de kant van de Mare.
Wolkers had in de herfst van 1943, vlak voor zijn achttiende verjaardag, thuis in Oegstgeest een oproep gekregen voor de Arbeitseinsatz. Daar wilde hij zich aan onttrekken door naar Leiden te verhuizen.
Onno Blom schreef in zijn Wolkers-biografie ‘Het litteken van de dood’ dat Jan toen in de blauwe tram naar Leiden stapte. “Met zijn schildersspullen onder de ene arm en zijn koffertje onder de andere ging Jan zijn vrijheid tegemoet. Hij had een zolderkamertje in Leiden gevonden, dat hij kon huren voor een rijksdaalder in de maand. Lange Mare 110. Midden in de stad, met uitzicht op het dak van de Hartebrugkerk, die door de Leidenaren ‘koeliekerk’ wordt genoemd omdat op het timpaan van de kerk staat te lezen: ‘Hic domus dei est et porta coeli’. Hier is het huis van God en de poort naar de hemel.”
Jan Wolkers verdiende geld door ’s morgens lampenkappen met historische voorstellingen te beschilderen in een atelier aan de Boerhaavelaan. In de middagen oefende hij in het tekenen en schilderen bij het genootschap Ars Aemula Naturae aan de Pieterskerkgracht. Hij was daar na een tijdje de enige leerling. Later kreeg hij zelfs de sleutel.
In zijn Leidse tijd is Wolkers nooit opgepakt. Zijn begeleider bij Ars was lid van de NSB en de WA, maar had kennelijk sympathie voor hem.
Het verblijf van Jan Wolkers in Leiden duurde ruim een jaar. In de hongerwinter ging hij terug naar Oegstgeest. Onno Blom schrijft daarover: “Omdat Jan in de stad geen kruimel eten meer kon krijgen, zag hij zich gedwongen terug te keren naar huis. Hij zegde de huur op van zijn kamertje aan de Mare. Jan vroeg hun groenteman of hij hem wilde helpen verhuizen. Dus werden al zijn schilderijen en tekeningen op de kar van de groenteman geladen, met zijn schonkige vale schimmel ervoor. Ze reden het bruggetje over de Lange Mare voor het huis over en schoven voor de Hartebrugkerk langs de Haarlemmerstraat op. Toen Jan het raam van zijn Leidse zolderkamertje zag verdwijnen had hij het gevoel dat het definitief gedaan was met zijn vrijheid.”
In Wolkers’ eerste roman Kort Amerikaans uit 1962 liet hij de hoofdpersoon Eric van Poelgeest grotendeels hetzelfde beleven als hijzelf in zijn oorlogsjaar in Leiden. Eric schilderde ook bij Ars en hij had dezelfde kamer aan de Mare: “Door de Donkersteeg liep hij naar de Mare, waar in het huis op de hoek van de eerste zijstraat zijn zolderkamer was.”
In 2006 maakte de striptekenaar Dick Matena een geïllustreerde versie van Kort Amerikaans met de volledige tekst van Jan Wolkers. Ook Lange Mare 110 is afgebeeld.
Volgens informatie uit de familie Spier kwam Jan Wolkers na de bevrijding nog een keer terug met een hoeveelheid flesjes uit de apotheek die hij had verzameld. Hij wilde er graag statiegeld voor hebben. De familie was erg verbaasd: ze hadden meer dankbaarheid verwacht.